- صلوات اللَّه عليهم - نه از گناه باشد ، چه گناه برايشان روا نيست ( 1 ) نه صغيره و نه كبيره به هيچ وجه ، و بنزديك ما توبه را اثر نبود در اسقاط عذاب ( 2 ) ، و انّما اسقاط عقاب خداى كند - جلّ جلاله - عند توبه به تفضّل و حظَّ توبه در تحصيل ثواب باشد و قبول توبه از خداى تعالى به معنى ضمان ثواب بود بر او . و توبه ، طاعتى است از طاعات ، و حظَّ طاعت ( 3 ) ثواب بود نه اسقاط عقاب ، و توبهء پيغامبران - عليهم السّلام - بر سبيل خشوع و خضوع و اخبات و انقطاع بود با خداى تعالى ، و توبهء معصومان هم بر اين وجه باشد ، امّا توبهء مهاجر و انصار آن ( 4 ) كه از ايشان عصمت او درست شود توبهء او هم بر اين وجه بود ، و توبهء ديگران چون توبهء ما باشد از گناه از كبيره و صغيره . و حقيقت توبه بيان كرديم كه چه باشد ، و در لغت رجوع باشد ، و تاب اللَّه على العبد ، آن باشد كه رحمت بسر او آرد ( 5 ) ، آنگه وصف كرد ياران رسول را از مهاجر و انصار و گفت : آناناند كه متابع اويند در وقت عسرت و آن ساعت دشخوارى ( 6 ) بود و تنگى طعام و شراب و نايافت چهار پاى در غزات تبوك . جابر بن عبد اللَّه الانصارىّ گفت ، سه عسرت بود : عسرت آب ، و عسرت زاد ، و عسرت چهار پاى . مردم گرسنه و تشنه ، پياده مانده بود ( 7 ) به حدّى كه ده مرد ( 8 ) را يك شتر بود ، به مراوحه بر او نشستندى به نوبت و فرو مىآمدندى و زاد ايشان خرماى بد ( 9 ) و جو بود 1 » و روغن گاو طعم بگردانيده ، يك خرما از مزاده [ 120 - ر ] بگرفتندى و مردى در دهن نهادى و يك دو بار بمژيدى تا ( 11 ) به صاحبش دادى تا بر هر ده بگرديدى ، آنگه با استخوان آمده [ بودى ] ( 12 ) آنگه جرعهء آب بر سر آن باز خوردى ( 13 ) . عبد اللَّه عبّاس گفت : بى آبى و سختى صحابه در غزات تبوك به جايى رسيد

--> ( 1 ) . آو ، بم : بر ايشان راه نيست . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها : عقاب . ( 3 ) . آو ، آج ، بم : توبه . ( 4 ) . آو ، آج ، بم ، مل ، لب : آنان . ( 5 ) . آج : با سر آورد . ( 6 ) . مج : دشوارى . ( 7 ) . آو ، آج ، بم ، مل ، مج ، لب : بودند . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها : به ده مرد . ( 9 ) . آو ، بم ، مج ، لب : خرماى بد بود . ( 10 ) . مل : خويد ، آو ، آج ، بم ، مج : جويد . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها : بمزيدى و . ( 12 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، افزوده شد . ( 13 ) . مل : باز خوردندى .